Scroll naar boven

Eise Eisinga Museum & André Kuipers

Eise Eisinga Museum & André Kuipers
Maria Douwes
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 votes, average: 5,00 out of 5)
Loading...

Elke keer als ik naar mijn vriendin Hendrika op bezoek ga in Cornjum, wat net iets ten noorden van Leeuwarden ligt, rij ik langs Franeker (Frjentsjer in het Fries) en dan denk ik dat ik dat mooie plaatsje eens moet bezoeken. Niet alleen omdat het zo mooi is maar ook omdat Franeker onderdak biedt aan het oudste nog in werking zijnde planetarium in de wereld. Dat moet je toch gezien hebben. Nu ben ik al vroeg op weg en heb de tijd. Ik neem de afrit Franeker.

plafond-middendeel-eise-eisinga-museum

Totstandkoming museum

Hoe het planetarium tot stand kwam is een verhaal op zich. In 1774 schreef een dominee, Eelco Alta, in de Leeuwarder Courant over een conjunctie van bepaalde planeten. Hij zei dat Mercurius, Venus, Mars en Jupiter en onze maan zo dicht bij elkaar stonden dat er een gigantische botsing zou plaats vinden waardoor de aarde uit zijn baan zou vliegen en door de zon zou worden verbrand. Het eind der tijden was volgens Alta aangebroken.

Briljante jongen

Het artikel bracht veel onrust en angst teweeg maar Eise Eisinga, een jonge astronoom en mathematicus, wist zeker dat er geen enkele redden tot paniek was. Op vijftienjarige leeftijd had Eise al een boek geschreven over mathematica en toen hij achttien was schreef hij twee boeken over astronomie. Daarna schreef hij een boek over de maan- en zonsverduisteringen. Hij was een briljante jongeman die wist dat Alta’s voorspelling onzin was. Hij besloot toen om een planetarium in zijn huis te bouwen zodat mensen zelf de bewegingen van de aarde en de planeten konden zien. Het kostte hem zeven jaar om het planetarium te bouwen.

Zonnestelsel op plafond

Om de sterrenhemel op het plafond in zijn kamer te passen moest Eise Eisinga de afmetingen terug brengen op een schaal van 1 millimeter : 1 miljoen kilometer. Hij ontwierp het zonnestelsel met de zon als middelpunt waar de planeten die tot dan toe bekend waren omheen draaiden. De zon en de planeten hangen aan metalen geleiders aan het plafond en  draaien met dezelfde snelheid als in het echt rondom de zon: Mercurius in 88 dagen, Venus in 224 dagen, de aarde 365 dagen, Mars 687 dagen, Jupiter 11 jaar en 315 dagen, en Saturnus 29 jaar en 164 dagen. Neptunus werd pas in 1846 ontdekt en Pluto in 1930 en dat is maar goed ook. Als die er nog bij gekomen waren dan had het plafond 25 keer zo groot moeten zijn.

plafond-geheel-middelgroot-eise-eisinga-museum

Erkenning door de wetenschap

Een ingenieus systeem van het mechanisme dat boven achter het plafond zit, een netwerk van radertjes en spoelen die aangedreven worden door een slingeruurwerk. Als je boven gaat kijken vraag je je af hoe iemand dit allemaal zonder computer heeft kunnen berekenen. De universiteit van Franeker, een van de oudste in Nederland die in 1585 werd opgericht, hoorde van deze onvoorstelbare prestatie en een zekere professor Van Swinden bracht Eisinga een bezoek. Hij was er zo van onder de indruk dat hij een boek schreef over Eise en zijn planetarium. Door dit boek kreeg Eisinga erkenning in de wetenschappelijke wereld en vervolgens kwamen wetenschappers uit de hele wereld hem bezoeken. Franeker is heel trots op zijn beroemde astronoom. Hoewel de universiteit van Franeker al lang niet meer bestaat, hangt er toch nog steeds een intellectuele sfeer. Of ligt het aan mij? Ik voel me een beetje licht in mijn hoofd als ik weer buiten sta. Ik loop nog wat rond in het stadje en al gauw voel ik mij weer verbonden met het aardse.

André Kuipers in NEMO

Toevallig in dezelfde periode krijg ik een uitnodiging voor een ontmoeting met André Kuipers, die in NEMO, het museum voor wetenschap en technologie een ontmoeting heeft met schoolkinderen en de pers. Nog maar enkele weken terug uit de ruimte heeft hij in NEMO een ontmoeting met een aantal kinderen die uitgekozen zijn uit de 40.000 leerlingen die het educatieve programma ‘Ruimteschipaarde’ hebben gevolgd. Terwijl André Kuipers in het ruimtestation ISS zat, had hij direct radio contact met deze leerlingen en gaf hij hen opdrachten.

Ontmoeting met de astronauten

De winnaars waren in NEMO om de drie astronauten, de Russische Oleg Kononenko, de Amerikaan Don Pettit en natuurlijk onze eigen André Kuipers te ontmoeten. André hield in de ruimte een weblog bij en maakte ongelooflijk mooie foto’s. Naast de experimenten die zij deden, onder andere de meting van de effecten van zwaartekracht op ons lichaam, gaf hij een rondleiding door het ruimtestation. Het was grappig om te zien hoe de astronaut zweefde maar ook alles om hem heen. Met tape, touwtjes en allerlei soorten bandjes hielden ze hun spullen om hun plaats. Hij vertelde ook dat ze de laatste weken in de ISS langs de ‘terminator’ vlogen, wat de grens is tussen dag en nacht op aarde. Het was een heel vreemd gevoel omdat je dag en nacht de zon zag schijnen, vertelde hij.

De link met Eise Eisinga

André Kuipers leidden zijn college-astronauten Nederland rond en toen ik vroeg of ze ook in het Eise Eisinga Planetarium in Franeker waren geweest zei hij dat dat helaas niet gelukt was maar dat hij uiteraard de directeur Adrie Warmenhoven kent en dat hij zijn collega’s wel heeft verteld over onze beroemde wetenschappers. Als ik in de bus naar huis zit, bedenk ik wat ik nog meer had moeten vragen en de melodie van het beroemde nummer van de Byrds komt in me op en de tekst:

Hey, Mr. Spaceman
Won’t you please take me along
I won’t do anything wrong
Hey, Mr. Spaceman
Won’t you please take me along for a ride

Wat vind je van dit artikel?

1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 votes, average: 5,00 out of 5)
Loading...